Zelfstandig denken en persoonlijk leiderschap

Vorige week, op 3 oktober, was ik bij de informatiemiddag van CPS, adviesorganisatie voor onderwijsontwikkeling, over het programma The Leader in Me. CPS houdt zich professioneel bezig met het implementeren van het gedachtegoed van Stephen Covey in het onderwijs, aan de hand van dit programma. De informatiemiddag was bedoeld voor scholen ter kennismaking en ik was blij dat ik als zzp’er in het onderwijs mocht aanhaken. In deze blogpost een impressie van mijn ideeën en notities van deze middag. (Wie onbekend is met het gedachtegoed van Covey bekijkt beter eerst de onderstaande sketchnotes).

Zeven eigenschappen

Mijn belangstelling voor Covey en zijn ‘Zeven eigenschappen van effectief leiderschap’ werd een aantal jaar geleden gewekt door een leerkracht die me vroeg of het mogelijk was om in de klas te filosoferen bij deze zeven eigenschappen.

Aan de hand van het kinderboek ‘De zeven eigenschappen van Happy Kids’ heb ik toen de verschillende thema’s – verantwoordelijkheid, doelgerichtheid, prioriteiten stellen, belangen afwegen, luisteren, samenwerken en zelfzorg – uitgewerkt in onderzoekende vragen voor een filosofische dialoog.

Verbinding met het filosoferen op school

Hoewel de werkwijze me aanvankelijk nogal methodisch overkwam, herkende en waardeerde ik er ook de duidelijke handvatten voor persoonlijk leiderschap in. Ik ben meer gaan lezen van en over Covey en over de toepassing daarvan in onderwijs en opvoeding. Ik vond daarbij verbindingen met het filosoferen op school, onder andere in de ontwikkeling van mijn model voor een onderzoekend oudergesprek, waarin de wil en inspanning om elkaar echt te begrijpen en samen te werken in belang van het kind centraal staan.

Ook in het onderzoeken van waarden, in dialoog met elkaar, zie ik een verbinding. Het filosofisch gesprek daarover lijkt me onontbeerlijk wanneer je aan de slag wilt met het gedachtegoed van Covey. Immers, wanneer het gaat om keuzes maken, doelen en prioriteiten stellen is het van essentieel belang om te weten welke gezamenlijke waarden je aanhangt en wat ieder daaronder verstaat. Ik werkte daarvoor 25 waarden uit in gespreksmateriaal, te gebruiken in teamgesprekken, intervisie en visieontwikkeling.

Andersom kan ik me voorstellen dat de theorie van Covey handvatten geeft om vanuit het zelfstandig denken (filosoferen) te komen tot zelfstandig doen. Filosoferen kan, maar hoeft immers geen doel in zichzelf te zijn. Sommige goede ideeën verdienen het om concreet tot leven te komen. En kinderen verdienen het om zowel vertrouwen in hun zelfstandig denken als in hun zelfstandig handelen te ontwikkelen.

Verbinding met ouderschap

Als ouder geeft de theorie van Covey me inspiratie hoe ik mijn (ass-)kinderen zou kunnen leren om het persoonlijke en individuele te verbinden met het gezamenlijke. Het stellen van doelen binnen je eigen grenzen en mogelijkheden en daartoe verantwoordelijkheid nemen. Herkennen hoe sociale interactie zowel waardevol kan zijn voor jezelf als voor anderen. Leren hoe je – op je eigen manier en met jouw specifieke behoeften – in balans komt en kunt blijven. Niet eenvoudig, zeker niet voor kinderen met een autistische beperking. Maar een uitdaging die je niet kunt laten liggen.

In de informatiebijeenkomst van CPS werd benadrukt dat niet alle kinderen tot dezelfde opbrengsten komen, maar wel allemaal hun talenten hebben en op hun niveau persoonlijk leiderschap kunnen ontwikkelen. Daarom wordt het programma ook op verschillende scholen voor speciaal onderwijs al toegepast. Mooi!

Sketchnotes

Mijn aantekeningen van de informatiebijeenkomst heb ik uitgewerkt in de onderstaande sketchnotes.

Meer lezen

Een paar links voor wie meer wil weten en lezen van en over Covey:

 

Hoe overleef ik … na de zomervakantie?

De zomervakantie is (bijna) voorbij. In de regio’s midden en zuid zijn de scholen inmiddels weer begonnen, en de dag begon behoorlijk herfstig vandaag. Hoe overleven wij – leerkrachten, leraren en vakdocenten, ouders en kinderen – na al die vrije weken? Precies: door het hoofd koel te houden! Vijf ideeën om je daarbij te helpen.

1. Blijf bewegen

Mijn zoons kregen in de zomervakantie de smaak van het skaten te pakken en de afspraak was dat ze op woensdagen naar school mochten rollen. De stromende regen kon aan die afspraak niets veranderen. Dus hoewel even snel met de auto of op de fiets ook aantrekkelijk leek, hebben we ons in regenpakken gehesen en zijn om de plassen heen geglibberd naar school. Zo hadden we alweer wat beweging (en plezier) te pakken aan het begin van de dag.

Mijn favoriete yoga-docent Adriene biedt ook uitkomst: op haar website Yogawithadriene.com geeft ze vanaf deze week zowel Yoga voor Teachers als Yoga in de Classroom.

2. Blijf tekenen

… of schrijven, schilderen, knippen en plakken, stempelen, kleuren, timmeren, zagen, haken, breien, boetseren. In ons onderwijs gaat tegenwoordig vooral aandacht uit naar creatief denken, terwijl creatief doen bij uitstek een manier is om het denken rust te gunnen en het hoofd koel te houden. Ondertussen doe je bovendien allerlei motorische vaardigheden op.

3. Geef structuur

Structuur is saai! Juist, en daardoor geeft het rust aan iedereen die de kop vol heeft met chaos. Dat geldt voor leerlingen die moeite hebben om het overzicht te bewaren, maar ook voor ouders en leraren met volle agenda’s en stuiterende smartphones.

De picto’s die ik eerder postte bij de downloads zijn daarbij behulpzaam. Vanaf vandaag zijn daaraan toegevoegd de ‘strippenkaarten dagstructuur’. Ik maakte ze voor mijn zoons om – waar nodig – vakantiedagen, weekenddagen en de middagen na schooltijd invulling en structuur te geven. We gebruiken ze inmiddels al anderhalf jaar, dus ze zijn uitgebreid getest en handig bevonden.

4. Begin met het einde voor ogen

Deze wijsheid is natuurlijk afkomstig van S. Covey uit zijn ‘Zeven eigenschappen van effectief leiderschap’ en voor velen een ongemakkelijke wijsheid omdat het stellen van doelen een gevoel van onvrijheid kan geven. Liever hebben we het idee dat voor onszelf en onze kinderen alle opties open liggen. Wanneer je je echter realiseert dat jij degene bent die de koers mag wijzigen en nieuwe doelen kan stellen, kun je vrijheid en doelgerichtheid samenbrengen.

Vraag je af wat je verwacht van dit schooljaar en wat je aan het einde ervan bereikt wilt hebben. Of over vijf of tien jaar. Als je ouder of leerkracht bent, kun je die doelen stellen voor zowel je kind(eren) als jezelf. Telkens wanneer zich een dilemma, tegenslag of afleiding voordoet helpen deze doelen je het hoofd koel te houden en een keuze te maken.

5. De grote lijnen

Mijn volkstuinbuurvrouw peuterde laatst nauwgezet het mos van het tuinpad en verklaarde daarbij: “Dit doe ik één keer per jaar hoor, omwille van de vereniging, maar verder ben ik meer van de grote lijnen.” Wat een motto! Elke keer als je je verliest in details, in gedoe om niks, in bergen pietluttige administratie en bureaucratie, roep je gewoon: “Ik ben meer van de grote lijnen!” En dan doe je alleen wat er echt toe doet. Met het eindpunt voor ogen.

 

Autismevriendelijks

Autismeweek 2017

Het is deze week (1 tot en met 8 april) Autismeweek, waarin de Nederlandse Vereniging voor Autisme NVA aandacht vraagt voor de ca. 190.000 mensen met autisme in ons land. De autismeweek is gekoppeld aan de World Autism Awareness Day op 2 april.

Pictogrammen om te downloaden

Om iets autismevriendelijks bij te dragen deze week heb ik onder downloads een groot aantal pictogrammen geplaatst voor ouders en leerkrachten van kinderen met veel structuurbehoefte: kinderen met autisme, ass, adhd, add, hooggevoelige kinderen, temperamentvolle kinderen, hoog- of laagbegaafde kinderen. Of gewoon voor kinderen die in deze drukke, onoverzichtelijke wereld wel wat houvast kunnen gebruiken.

Thuis en op school

De pictogrammen zijn verdeeld over pictogrammen voor op school en voor thuis. De (vrije) schoolpicto’s betreffen dagstructuur, vrij spel in de klas en buitenspelen. De picto’s voor thuis zijn hulpmiddelen om invulling te geven aan vrije tijd, binnen en buiten. Je kunt ze onderling combineren en er je eigen roosters of kieskaarten mee maken. Of inspiratie opdoen voor het spelen binnen en buiten, als je het zelf ook even niet meer kunt verzinnen (en televisiekijken of computeren het enige is wat in je opkomt. Die staan er natuurlijk niet bij.)

Doe er je voordeel mee!