Boekenclub in de kleuterklas (deel 1)

In oktober 2018 gaf ik een aantal workshops tijdens Landelijke studiedag kleuterleerkrachten van de Vrije Scholen. De vraag vanuit de organisatie was een praktische, inspirerende workshop met creatieve werkvormen voor de kleuter met een ontwikkelingsvoorsprong. De vrije scholen hebben in de kleutergroepen de focus op spel, sociale interactie en motorische ontwikkeling, terwijl de cognitieve ontwikkeling steeds meer gestimuleerd wordt vanaf groep 3 (klas 1). Waar op andere scholen de snelle kleuter misschien al met taal en rekenen aan de slag gaat, willen de meeste vrije scholen dit liever niet. En daar is iets voor te zeggen, want waar je het één voorrang geeft, komt het ander onherroepelijk in het gedrang. Anders gezegd: liever maak je van het slimme kind geen wandelend hoofd.

Een leuke uitdaging! Ik ken de vrije school goed genoeg om in de opzet rekening houden met wat van waarde is voor deze vorm van onderwijs en ondertussen hier en daar ook wat grenzen op te zoeken. Zo bedacht ik de workshop ‘boekenclub in de klas’, een speel- en maakhoek waar kinderen zelf boeken kunnen maken en presenteren.

Spelen met boeken

In deze opzet van een ‘boekenclub in de klas’ gaat het om het boek als uitingsvorm en inspiratiebron van verhalen, beelden en communicatie. Meestal gebruiken we boeken op school om voor te lezen, om zelf te lezen of om uit te leren. Zelf boeken maken betekent dat anderen jouw verhalen kunnen lezen, jouw beelden kunnen bekijken en van jou kunnen leren.

Een boek maken omvat ideeontwikkeling, creatief schrijven, vormgeven en inbinden. Een veelzijdig proces waarmee je kinderen vanaf groep 4 kunt verleiden tot expressie in taal en beeld, maar ook vaardigheden leert als projectorganisatie, ontwerpen en ambachtelijk werken.
Voor de kleutergroepen en groep 3/klas 1 kun je dit proces omdraaien en dan ontstaat er ineens een andere ruimte voor spel, creativiteit en verbeeldingskracht.

Spelen met boeken is iets anders dan het boek als project, als resultaat. Daarom begint het boeken maken bij de kleuters niet bij het bedenken van verhalen of de voorstelling van het resultaat (zoals we in hogere klassen zouden doen), maar bij het spelen met de vorm en inhoud. Door te vouwen en te naaien, door te tekenen, te stempelen, te kleuren, te plakken en eventueel te schrijven. Tot slot spelen we het verhaal – spelen de kinderen dat zij (voor)lezen of vragen ze de leerkracht om dat te doen.

                    

Ruimte voor ontwikkelingsverschillen

Veel  activiteiten in het onderwijs, ook in de creatieve vakken, zijn planmatig en resultaatgericht: gekoppeld aan een thema of seizoen, een motorisch ontwikkelingsgebied, specifiek materiaal of stappenplan.
Wanneer het resultaat echter niet voorop staat en je je vooral richt op de voorwaarden voor vrij denken en doen, is er wat mij betreft pas daadwerkelijk sprake van creativiteit – in het authentiek bedenken, maken en uitdrukken. Binnen die vrije ruimte kunnen kinderen zelf hun niveau bepalen – indien de leerkracht daarin een oordeelvrije houding durft aan te nemen en samen met de kinderen kan onderzoeken, ontdekken en grenzen verleggen. Daarin lijkt het begeleiden van een creatief proces overigens veel op het begeleiden van een filosofisch gesprek.

            

En nu concreet…

Wat kun je daar nu concreet mee in de kleuterklas? Mijn opdracht was een praktische workshop voor de kleuterleerkrachten en nadat ik het bovenstaande idee uit de doeken had gedaan zijn we vooral aan de slag gegaan met papier, lijm, naald en draad, potlood, inkt en verf. In vier stappen hebben we geoefend met wat je de kinderen zou kunnen bieden:

  1. het eenvoudig inrichten van een plek voor de boekenclub in de klas
    (zie onder);
  2. het maken van kleine boekjes (A6-formaat) aan de hand van verschillende vouw- en bindtechnieken (ambachtelijk werken);
  3. het creatief, beeldend vormgeven met verschillende illustratieve technieken zoals schilderen, tekenen, collage en stempelen (en voor wie de grenzen wil verleggen kunnen dat ook letterstempels zijn);
  4. het ‘voorlezen’ van de zelfgemaakte boeken in de kring – improviserend vertellen aan de hand van het werk van de kinderen.

In de navolgende blogs vertel ik je hoe je die boekjes maakt, welke beeldtechnieken we gebruikten en hoe je vanaf groep 4 een vervolgstap maakt met je boekenclub. De onderstaande info-illu laat zien hoe je met een kaartenrek van Neerlands bekendste warenhuis een boekenhoek inricht waar de kleuters hun handgemaakte boeken kunnen bewaren en presenteren, maar ook kunnen uitlenen (bibliotheekspel) of verkopen (boekwinkeltje). Samen met de voorleesboeken van de klas en het favoriete dinosauriërs- of planetenboek van Slimme Wim is je boekenhoek compleet.

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *