Boekenclub in de kleuterklas (deel 1)

In oktober 2018 gaf ik een aantal workshops tijdens Landelijke studiedag kleuterleerkrachten van de Vrije Scholen. De vraag vanuit de organisatie was een praktische, inspirerende workshop met creatieve werkvormen voor de kleuter met een ontwikkelingsvoorsprong. De vrije scholen hebben in dekleutergroepen de focus op spel, sociale interactie en motorische ontwikkeling, terwijl de cognitieve ontwikkeling steeds meer gestimuleerd wordt vanaf groep 3 (klas 1). Waar op andere scholen de snelle kleuter misschien al met taal en rekenen aan de slag gaat, willen de meeste vrije scholen dit liever niet. En daar is iets voor te zeggen, want waar je het één voorrang geeft, komt het ander onherroepelijk in het gedrang. Anders gezegd: liever maak je van het slimme kind geen wandelend hoofd.

Een leuke uitdaging! Ik ken de vrije school goed genoeg om in de opzet rekening houden met wat van waarde is voor deze vorm van onderwijs en ondertussen hier en daar ook wat grenzen op te zoeken. Zo bedacht ik de workshop ‘boekenclub in de klas’, een speel- en maakhoek waar kinderen zelf boeken kunnen maken en presenteren.

Spelen met boeken

In deze opzet van een ‘boekenclub in de klas’ gaat het om het boek als uitingsvorm en inspiratiebron van verhalen, beelden en communicatie. Meestal gebruiken we boeken op school om voor te lezen, om zelf te lezen of om uit te leren. Zelf boeken maken betekent dat anderen jouw verhalen kunnen lezen, jouw beelden kunnen bekijken en van jou kunnen leren.

Een boek maken omvat ideeontwikkeling, creatief schrijven, vormgeven en inbinden. Een veelzijdig proces waarmee je kinderen vanaf groep 4 kunt verleiden tot expressie in taal en beeld, maar ook vaardigheden leert als projectorganisatie, ontwerpen en ambachtelijk werken.
Voor de kleutergroepen en groep 3/klas 1 kun je dit proces omdraaien en dan ontstaat er ineens een andere ruimte voor spel, creativiteit en verbeeldingskracht.

Spelen met boeken is iets anders dan het boek als project, als resultaat. Daarom begint het boeken maken bij de kleuters niet bij het bedenken van verhalen of de voorstelling van het resultaat (zoals we in hogere klassen zouden doen), maar bij het spelen met de vorm en inhoud. Door te vouwen en te naaien, door te tekenen, te stempelen, te kleuren, te plakken en eventueel te schrijven. Tot slot spelen we het verhaal – spelen de kinderen dat zij (voor)lezen of vragen ze de leerkracht om dat te doen.

                    

Ruimte voor ontwikkelingsverschillen

Veel  activiteiten in het onderwijs, ook in de creatieve vakken, zijn planmatig en resultaatgericht: gekoppeld aan een thema of seizoen, een motorisch ontwikkelingsgebied, specifiek materiaal of stappenplan.
Wanneer het resultaat echter niet voorop staat en je je vooral richt op de voorwaarden voor vrij denken en doen, is er wat mij betreft pas daadwerkelijk sprake van creativiteit – in het authentiek bedenken, maken en uitdrukken. Binnen die vrije ruimte kunnen kinderen zelf hun niveau bepalen – indien de leerkracht daarin een oordeelvrije houding durft aan te nemen en samen met de kinderen kan onderzoeken, ontdekken en grenzen verleggen. Daarin lijkt het begeleiden van een creatief proces overigens veel op het begeleiden van een filosofisch gesprek.

            

En nu concreet…

Wat kun je daar nu concreet mee in de kleuterklas? Mijn opdracht was een praktische workshop voor de kleuterleerkrachten en nadat ik het bovenstaande idee uit de doeken had gedaan zijn we vooral aan de slag gegaan met papier, lijm, naald en draad, potlood, inkt en verf. In vier stappen hebben we geoefend met wat je de kinderen zou kunnen bieden:

  1. het eenvoudig inrichten van een plek voor de boekenclub in de klas
    (zie onder);
  2. het maken van kleine boekjes (A6-formaat) aan de hand van verschillende vouw- en bindtechnieken (ambachtelijk werken);
  3. het creatief, beeldend vormgeven met verschillende illustratieve technieken zoals schilderen, tekenen, collage en stempelen (en voor wie de grenzen wil verleggen kunnen dat ook letterstempels zijn);
  4. het ‘voorlezen’ van de zelfgemaakte boeken in de kring – improviserend vertellen aan de hand van het werk van de kinderen.

In de navolgende blogs vertel ik je hoe je die boekjes maakt, welke beeldtechnieken we gebruikten en hoe je vanaf groep 4 een vervolgstap maakt met je boekenclub. De onderstaande info-illu laat zien hoe je met een kaartenrek van Neerlands bekendste warenhuis een boekenhoek inricht waar de kleuters hun handgemaakte boeken kunnen bewaren en presenteren, maar ook kunnen uitlenen (bibliotheekspel) of verkopen (boekwinkeltje). Samen met de voorleesboeken van de klas en het favoriete dinosauriërs- of planentenboek van Slimme Wim is je boekenhoek compleet.

 

Wie is verdriet?

Waar is verdriet?
Verdriet is overal.
Het komt je vanzelf tegen.

Wanneer is verdriet?
Verdriet is altijd.
Het komt je vanzelf tegen.

Wie is verdriet?
Verdriet is iedereen.
Het komt je vanzelf tegen.

Lees “Wie is verdriet?” verder

Gedichten in de klas: Poëzieweek 2019

Op 31 januari is het Gedichtendag: de start van de Poëzieweek. Tijdens de Lees “Gedichten in de klas: Poëzieweek 2019” verder

Netwerk Cultuureducatie Hoeksche Waard

Blogserie: Vakgenoten

Zelfstandig, maar in goed gezelschap. Zo ervaar ik mijn werk als zzp’er in illustratie, cultuur en educatie. Ik werk graag alleen, maar geniet ook van samenwerken, sparren, onderzoeken en uitwisselen met vakgenoten. Voor deze blogserie schreef ik eerder een paar interviews.  Deze keer geen interview maar een verslag van hoe ik met mijn vakgenoten in de Hoeksche Waard op zoek ging naar vrijheid, zelfstandigheid en professionaliteit in samenwerking. Lees “Netwerk Cultuureducatie Hoeksche Waard” verder

Geheimtaal

Vriendschap, daarover gaat de Kinderboekenweek die aanstaande woensdag begint. Eén van de boeken op zowel de lijst van CPNB als op mijn lijst voor het lesmateriaal FILOSOFEREN OP SCHOOL is ‘Het zakmes’ van SjoerdKuyper. De hoofdpersoon Mees Grobben heeft daarin een geheimtaal Lees “Geheimtaal” verder

Cultuureducatie voor leerlingen in het speciaal onderwijs

Vlak voor de zomervakantie vroeg ik een subsidie aan bij het gemeentebestuur van mijn woonplaats Oud-Beijerland, waar momenteel een subsidieregeling loopt met als doel buitenschoolse cultuureducatie beter toegankelijk te maken voor kinderen en jongeren. Door de deelname Lees “Cultuureducatie voor leerlingen in het speciaal onderwijs” verder

Kinderboekenweek 2018

Filosoferen tijdens de Kinderboekenweek

Kom erbij! luidt het thema van de Kinderboekenweek 2018. Dat geldt zeker voor de filosofische dialoog. Want filosoferen doe je het beste samen. Vanuit Lees “Kinderboekenweek 2018” verder

Lesbrief Erasmus Experience

Voor de Erasmus Experience in de Centrale Bibliotheek Rotterdam maakte ik eerder al het educatieprogramma Filosoferen met Erasmus.
Ook was ik betrokken bij de opening in september 2016 door
Koning Willem-Alexander, in een project met OBS Het Landje.
Lees “Lesbrief Erasmus Experience” verder

Een logo voor Uitgeverij Timon

Annelies Wiersma geeft sinds 2007 via haar uitgeverij ACT on Virtues boeken en kaartensets uit rondom de deugden uit het deugdenproject van Linda Kavelin-Popov. Voor alle andere leuke en interessante boeken die ze buiten dit onderwerp wil uitgeven startte ze onlangs Uitgeverij Timon:  voor Lees “Een logo voor Uitgeverij Timon” verder

LOB-spel

In opdracht van Rotterdams Vakcollege De Hef maakte ik vorig jaar het LOB-spel. LOB staat voor loopbaanoriëntatie en -begeleiding: leerlingen op de middelbare school krijgen informatie en begeleiding voor hun verdere loopbaan. De Hef is een echte vakschool en leidt haar leerlingen op tot de Lees “LOB-spel” verder