Boekenclub in de kleuterklas (deel 1)

In oktober 2018 gaf ik een aantal workshops tijdens Landelijke studiedag kleuterleerkrachten van de Vrije Scholen. De vraag vanuit de organisatie was een praktische, inspirerende workshop met creatieve werkvormen voor de kleuter met een ontwikkelingsvoorsprong. De vrije scholen hebben in de kleutergroepen de focus op spel, sociale interactie en motorische ontwikkeling, terwijl de cognitieve ontwikkeling steeds meer gestimuleerd wordt vanaf groep 3 (klas 1). Waar op andere scholen de snelle kleuter misschien al met taal en rekenen aan de slag gaat, willen de meeste vrije scholen dit liever niet. En daar is iets voor te zeggen, want waar je het één voorrang geeft, komt het ander onherroepelijk in het gedrang. Anders gezegd: liever maak je van het slimme kind geen wandelend hoofd.

Een leuke uitdaging! Ik ken de vrije school goed genoeg om in de opzet rekening houden met wat van waarde is voor deze vorm van onderwijs en ondertussen hier en daar ook wat grenzen op te zoeken. Zo bedacht ik de workshop ‘boekenclub in de klas’, een speel- en maakhoek waar kinderen zelf boeken kunnen maken en presenteren.

Spelen met boeken

In deze opzet van een ‘boekenclub in de klas’ gaat het om het boek als uitingsvorm en inspiratiebron van verhalen, beelden en communicatie. Meestal gebruiken we boeken op school om voor te lezen, om zelf te lezen of om uit te leren. Zelf boeken maken betekent dat anderen jouw verhalen kunnen lezen, jouw beelden kunnen bekijken en van jou kunnen leren.

Een boek maken omvat ideeontwikkeling, creatief schrijven, vormgeven en inbinden. Een veelzijdig proces waarmee je kinderen vanaf groep 4 kunt verleiden tot expressie in taal en beeld, maar ook vaardigheden leert als projectorganisatie, ontwerpen en ambachtelijk werken.
Voor de kleutergroepen en groep 3/klas 1 kun je dit proces omdraaien en dan ontstaat er ineens een andere ruimte voor spel, creativiteit en verbeeldingskracht.

Spelen met boeken is iets anders dan het boek als project, als resultaat. Daarom begint het boeken maken bij de kleuters niet bij het bedenken van verhalen of de voorstelling van het resultaat (zoals we in hogere klassen zouden doen), maar bij het spelen met de vorm en inhoud. Door te vouwen en te naaien, door te tekenen, te stempelen, te kleuren, te plakken en eventueel te schrijven. Tot slot spelen we het verhaal – spelen de kinderen dat zij (voor)lezen of vragen ze de leerkracht om dat te doen.

                    

Ruimte voor ontwikkelingsverschillen

Veel  activiteiten in het onderwijs, ook in de creatieve vakken, zijn planmatig en resultaatgericht: gekoppeld aan een thema of seizoen, een motorisch ontwikkelingsgebied, specifiek materiaal of stappenplan.
Wanneer het resultaat echter niet voorop staat en je je vooral richt op de voorwaarden voor vrij denken en doen, is er wat mij betreft pas daadwerkelijk sprake van creativiteit – in het authentiek bedenken, maken en uitdrukken. Binnen die vrije ruimte kunnen kinderen zelf hun niveau bepalen – indien de leerkracht daarin een oordeelvrije houding durft aan te nemen en samen met de kinderen kan onderzoeken, ontdekken en grenzen verleggen. Daarin lijkt het begeleiden van een creatief proces overigens veel op het begeleiden van een filosofisch gesprek.

            

En nu concreet…

Wat kun je daar nu concreet mee in de kleuterklas? Mijn opdracht was een praktische workshop voor de kleuterleerkrachten en nadat ik het bovenstaande idee uit de doeken had gedaan zijn we vooral aan de slag gegaan met papier, lijm, naald en draad, potlood, inkt en verf. In vier stappen hebben we geoefend met wat je de kinderen zou kunnen bieden:

  1. het eenvoudig inrichten van een plek voor de boekenclub in de klas
    (zie onder);
  2. het maken van kleine boekjes (A6-formaat) aan de hand van verschillende vouw- en bindtechnieken (ambachtelijk werken);
  3. het creatief, beeldend vormgeven met verschillende illustratieve technieken zoals schilderen, tekenen, collage en stempelen (en voor wie de grenzen wil verleggen kunnen dat ook letterstempels zijn);
  4. het ‘voorlezen’ van de zelfgemaakte boeken in de kring – improviserend vertellen aan de hand van het werk van de kinderen.

In de navolgende blogs vertel ik je hoe je die boekjes maakt, welke beeldtechnieken we gebruikten en hoe je vanaf groep 4 een vervolgstap maakt met je boekenclub. De onderstaande info-illu laat zien hoe je met een kaartenrek van Neerlands bekendste warenhuis een boekenhoek inricht waar de kleuters hun handgemaakte boeken kunnen bewaren en presenteren, maar ook kunnen uitlenen (bibliotheekspel) of verkopen (boekwinkeltje). Samen met de voorleesboeken van de klas en het favoriete dinosauriërs- of planentenboek van Slimme Wim is je boekenhoek compleet.

 

Wie is verdriet?

Waar is verdriet?
Verdriet is overal.
Het komt je vanzelf tegen.

Wanneer is verdriet?
Verdriet is altijd.
Het komt je vanzelf tegen.

Wie is verdriet?
Verdriet is iedereen.
Het komt je vanzelf tegen.

Verlies

Verdriet is iedereen en iedereen is verdriet. Verdriet komt je vanzelf tegen. Het risico van liefhebben, van genegenheid en verbondenheid is immers dat we kunnen verliezen. En iemand verliezen veroorzaakt een enorm verdriet. 
 
Als ik mijn kinderen uitleg wat verlies is, dat het erbij hoort en hoe we ermee verder zullen leven, zie ik aan hen dat alleen het leven zelf je kan leren hoe dat moet. Hoe je dat doet. Dàt je dat doet – vallen, opstaan en je weg vervolgen. Het leven zal hen leren hoe onvermijdelijk dat is.
Ik kan het ze vertellen, maar ze begrijpen me niet, gelukkig nog niet.

Verdriet

Het bovenstaande citaat komt uit het prentenboek ‘Verdriet’ van Michael Rosen en Quinten Blake (oorspronkelijke titel ‘Michael Rosen’s sad book’), waarin de schrijver, als hoofdpersoon in het verhaal, vertelt over het verdriet dat hij voelt door de dood van zijn zoon Eddie. Dit eerlijke prentenboek vertelt over al die vreemde emoties en gedachten die je overvallen als je rouwt. Over de vreemde en soms slechte dingen die je doet van verdriet. Omdat je anders bent geworden, omdat alles anders is. Omdat de wereld nooit meer wordt zoals die was.
Een boek dat helpt om al die emoties en gedachten te benoemen en te normaliseren. Want hoe vreemd het ook voelt verdriet is buitengewoon normaal. Verdriet is overal. Het komt je vanzelf tegen.

Rouw

Hoe onbegrijpelijk een verlies ook is, de rouw die daarbij hoort kunnen  we – moeten we – wel onderzoeken om grip te krijgen op wat ons overkomt. Wat gebeurt er met je als je iemand verliest? Welke emoties horen daarbij? Is verdriet altijd verdrietig, of kan het ook boos zijn, lelijk, wanhopig, agressief, angstig, uitputtend, opluchtend? Kun je, als je verdriet hebt, toch ook gelukkig zijn, de slappe lach krijgen, dankbaarheid voelen, vieren dat je leeft? 

Filosoferen is een manier om dat wat verwarrend en overweldigend is te ordenen, te analyseren, te benoemen en te normaliseren. Benoemen wat er is gebeurd en benoemen wat je voelt, helpt om het verlies onder ogen te zien en het verdriet te ervaren. 
Het boek ‘Verdriet’ vond ik laatst in de kast, evenals de vragen die ik erbij maakte om (met kinderen) na te denken over rouw als het leven daartoe leidt:

  • Hoe voelt het om iemand te verliezen? 
  • Waarom missen mensen elkaar?
  • Kun je houden van iemand die er niet meer is?
  • Hoort iemand die er niet meer is nog steeds bij je?
  • Blijf je altijd verdrietig als je iemand hebt verloren?
  • Vergeet je de mensen die je bent verloren? Waarom (niet)?
  • Kun je gelukkig zijn omdat je iemand mist?

Natuurlijk gaat al dat ordenen en nadenken ons verdriet niet oplossen.
Dat nemen we voor altijd met ons mee. 

Wie is verdriet? 

Verdriet is mijn broer.
We verloren hem op 27 december 2018.

 

Gedichten in de klas: Poëzieweek 2019

Op 31 januari is het Gedichtendag: de start van de Poëzieweek. Tijdens de Poëzieweek worden onder andere de Herman de Coninckprijs en de VSB Poëzieprijs uitgereikt en vinden de Nederlandse Kampioenschappen Poetry Slam plaats. Bovendien organiseren poëzieliefhebbers op eigen initiatief op vele plekken in Nederland en Vlaanderen honderden poëzieactiviteiten.

Annelies Goedhart en ik zijn twee van die poëzieliefhebbers en hebben speciaal bij het thema ‘Vrijheid’ van deze Poëzieweek een lessuggestie geschreven voor poëtische creativiteit in taal en beeld. Bedoeld voor kinderen vanaf de middenbouw. Liever deze les als workshop in de klas? Neem dan even contact op over de mogelijkheden.

Een gedicht over vasthouden of vrijlaten

Knolletjes sokken

Gek dat mensen
sokken gevangenhouden
in het donker van hun kasten.
Tot pijnlijk strakke knolletjes gedraaid
in een achterwaartse salto
flikflak met dubbele knopen
alsof iedereen bang is
dat ze weg willen lopen.

Maar sokken
hoef je niet te mishandelen,
want zonder voeten
houden ze niet van wandelen.

Gedicht: J. Robben
Uit: ‘Zullen we een bos beginnen?’
Uitgeverij De Geus, Breda 2008

Stap 1: Het gedicht lezen en bespreken

 Lees het gedicht in de groep een paar keer door en voor –
eerst de leerkracht, daarna enkele kinderen. Vraag je samen af:

  • Zitten sokken gevangen in onze klerenkast?
  • Zijn sokken vrij als ze aan je voeten zitten en met je meelopen?
  • Wat betekent vrijheid?
  • Wanneer voel jij je vrij? En wanneer niet?
  • Kunnen spullen/dingen vrij of gevangen zijn?

alsof iedereen bang is
dat ze weg willen lopen

  •  Heb jij iets (een voorwerp, een bezitting) waar je zuinig op bent en wat veel waarde heeft voor jou? Wat is dat?
  • Ben jij wel eens bang geweest om dit kwijt te raken of te verliezen?
Stap 2: schrijven en voordragen

Iedere leerling maakt een lijstje op een oefenpapier:
beschrijf drie voorwerpen/bezittingen op die voor jou waardevol zijn en waar je zuinig op bent.

Bijvoorbeeld:

  1. het fotolijstje dat ik ooit van mijn oma heb gekregen
  2. de bijzondere schelp die ik heb gevonden op het strand
  3. de droomvanger die mijn vriend voor mij heeft gemaakt

Iedere leerling kiest vervolgens één van de voorwerpen van haar/zijn lijstje uit en schrijft hier één of meerdere zin(nen) bij.

Maak de zin af :

(het voorwerp) is mij dierbaar omdat . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Bijvoorbeeld:

de bijzondere schelp  is mij dierbaar
omdat ik het zelf heb gevonden
omdat hij glimt
omdat hij van kleur verandert in het zonlicht
omdat hij zowel ruw als glad is
omdat hij vreemd van vorm is
omdat hij is aangespoeld uit de oceaan
omdat hij het huis van een dier was
omdat hij me doet denken aan mijn reis

Schrijf je mooiste zinnen onder elkaar als een kort gedicht.

Tenslotte dragen de leerlingen hun zinnen of gedichten aan elkaar voor.

Stap 3: Beeldende uitwerking

Benodigdheden:

  • één luciferdoosje per leerling
  • 160 grams papier gesneden in stroken ter hoogte van een luciferdoosje
  • 160 grams papier gesneden op formaat van de buitenkant van een luciferdoosje
  • fineliners of andere fijne schrijfpennen
  • kleurpotloden
  • stempels / verf / of ander materiaal om het doosje mee te versieren
  • lijm

  1. Vouw een leporello-boekje van je strookje papier zodat het precies past in je luciferdoosje.
  2. Schrijf je zin (of de mooiste/belangrijkste zin uit je gedicht) op het strookje (in je leporello-boekje).
    Laat de laatste bladzijde leeg voor je tekening.

  1. Teken op de laatste bladzijde van je boekje jouw dierbare voorwerp.
  2. Plak het boekje vast in je luciferdoosje. Lijm de achterkant van je eerste bladzijde aan de binnenkant van je doosje.
  3. Versier de buitenkant van het luciferdoosje zodat je kan zien hoe waardevol het is voor jou.
  4. Maak een miniatuur-tentoonstelling in de klas zodat iedereen elkaars waardevolle doosje kan lezen, bekijken en bewonderen.

Netwerk Cultuureducatie Hoeksche Waard

Blogserie: Vakgenoten

Zelfstandig, maar in goed gezelschap. Zo ervaar ik mijn werk als zzp’er in illustratie, cultuur en educatie. Ik werk graag alleen, maar geniet ook van samenwerken, sparren, onderzoeken en uitwisselen met vakgenoten. Voor deze blogserie schreef ik eerder een paar interviews.  Deze keer geen interview maar een verslag van hoe ik met mijn vakgenoten in de Hoeksche Waard op zoek ging naar vrijheid, zelfstandigheid en professionaliteit in samenwerking.

Netwerk Cultuureducatie Hoeksche Waard

Op 1 oktober was de first release van de website CultuureducatieHW.nl – een website die het gezamenlijk aanbod aan cultuureducatie in de Hoeksche Waard in beeld brengt, structureert en verantwoordt aan de hand van culturele competenties.

Een mijlpaal in een proces van onderzoeken en ontwikkelen.
Waarom was dat nodig? Omdat de Hoeksche Waard een rijkdom heeft aan cultuureducatieaanbieders die samen scholen kunnen inspireren tot en faciliteren in cultuuronderwijs vanuit het lokale aanbod. Als netwerk staan de lokale aanbieders sterker ten opzichte van de grotere regionale cultuurinstellingen, kunnen ze elkaar aanvullen en samen het belang van cultuureducatie in beeld brengen. En het begin was er al, dankzij CmK.

Cultuureducatie met Kwaliteit

Sinds 2013 investeert het Fonds voor Cultuurparticipatie samen met lokale en regionale overheden in het cultuuronderwijs op scholen. Dat doen zij via de regeling Cultuureducatie met Kwaliteit. Ook in de Hoeksche Waard is die regeling al een paar jaar van kracht en zet Helma Wagemakers zich vanuit de Bibliotheek in om scholen en aanbieders van cultuureducatie met elkaar te verbinden. De regeling loopt nog tot 2020. In de lopende periode is het doel vooral scholen te ondersteunen bij het maken van cultuurplannen en  leerkrachten bij te scholen op het gebied van kunst en cultuur. Daarnaast is het belangrijk dat de verbindingen die CmK heeft gelegd tussen scholen en cultuuraanbieders na 2020 een zelfstandig vervolg krijgen, zodat er een lokale voorziening van cultuuronderwijs op scholen bestaat.

Maar hoe realiseer je dat? En hoe waarborg je zo’n vervolg? Het professionele veld van cultuureducatieaanbieders bestaat uit kunstenaars, kunstvakdocenten, culturele ondernemers en culturele organisaties zoals het museum, de bibliotheek en muziekverenigingen. Niet alleen in discipline en aanbod divers, maar ook in organisatievorm: eenpitters, zzp’ers, kleine ondernemingen, openbare organisaties, verenigingen, stichtingen. Als snel bleek dat het streven niet moest zijn om één organisatie te vormen, maar dat we op zoek moesten naar een concept dat ruimte biedt voor die diversiteit. Een concept dat bovendien helderheid biedt over het gezamenlijke aanbod en hoe scholen daarmee invulling kunnen geven aan volwaardig cultuuronderwijs.

Een werkgroep bestaande uit Dionne Frijns (Theaterbureau Frijns), Frieda de Rhoter (Rho Toneel), Dennis Happé (beeldend kunstenaar, Denns Werk), Helma Wagemakers (CmK) en ikzelf ging aan de slag met het brainstormen over leerlijnen, promotie, fondswerving en organisatievormen. Er kwam een concept in beeld waarin de lokale aanbieders in alle vrijheid een netwerk vormen. Het aanbod presenteren zij op een gezamenlijke website die een leerlijnenkader biedt voor scholen. Via een aanpalende stichting kunnen nieuwe initiatieven en gezamenlijke projecten gefinancierd worden. Voor de cultuureducatieaanbieders werkt dat op deze manier:

Leerlijnenkader en culturele competenties

De aanbieders wilden meer dan samenwerken in een netwerk of website. Om een professionele impuls te geven aan het cultuuronderwijs op scholen wilden we inzichtelijk maken hoe het gezamenlijk aanbod bijdraagt aan de ontwikkeling van kinderen en hoe scholen vanuit dat aanbod hun cultuuronderwijs kunnen vormgeven. Maar liever niet door het aanbod te forceren in prescriptieve, theoretische leerlijnen. Door een ander perspectief te kiezen ontstond er ruimte om te denken vanuit culturele competenties. Cultuureducatie gaat immers verder dan lekker knutselen, een instrument leren bespelen of een voorstelling bezoeken. Op basis van literatuur- en bronnenonderzoek zijn we tot de beschrijving van negen culturele competenties gekomen: beleven,  creatief denken, kind als kunstenaar, sociale en emotionele vaardigheden, zelfstandig werken, ambacht en instrument, presenteren, reflecteren en context.

Iedere kunstenaar, kunstvakdocent of cultureel ondernemer ontwikkelt zelf activiteiten binnen zijn of haar expertise. Bij elk project, programma, workshop of training geeft hij of zij aan welke culturele competenties van toepassing zijn. De competenties gelden vervolgens als de bouwstenen om leerlijnen te ontwikkelen. Willen scholen met hun cultuuronderwijs kinderen zoveel mogelijk verschillende culturele competenties meegeven? Dan bouwen zij in de breedte. Willen ze verdiepen en specifieke vaardigheden vanuit verschillende activiteiten en disciplines versterken? Dan stapel ze de bouwstenen op elkaar.
De ‘Culturele Kieswijzer’ op de website geeft scholen de mogelijkheid aanbod te zoeken op basis van doelgroep, discipline en competentie. Zo geven school zelf invulling aan hun leerlijnen cultuuronderwijs.
Een handige hand-out voor scholen geeft weer hoe dat werkt:

Meer weten?

Het netwerk- en leerlijnenconcept van de Hoeksche Waard is volgens mij eenvoudig toe te passen in andere (kleine) regio’s. Wil je zelf ook samenwerken met andere cultuuraanbieders om zo tot meer lokaal, professioneel cultuuronderwijs te komen? Laat je vooral inspireren door onze website of neem contact op bij vragen: werkgroep@cultuureducatiehw.nl of judith@ateliervandeverbeelding.nl.

NB. Weet je niet zeker of het iets voor je is? De afwegingen vind je in het onderstaande stroomschema:

 

 

 

 

Geheimtaal

Vriendschap, daarover gaat de Kinderboekenweek die aanstaande woensdag begint. Eén van de boeken op zowel de lijst van CPNB als op mijn lijst voor het lesmateriaal FILOSOFEREN OP SCHOOL is ‘Het zakmes’ van Sjoerd Kuyper. De hoofdpersoon Mees Grobben heeft daarin een geheimtaal met zijn vriend Tim: de taal van de kippen.
Een geheimtaal is volgens mij een ultiem teken van vriendschap, van een verbond. En daarmee kun je creatief aan de slag in de klas. Daarom in deze post een paar ideeën voor het bedenken en maken van een geheimtaal.

De taal van de kippen

Mees en Tim uit ‘Het Zakmes’ spreken samen de taal van de kippen, oftewel: do tol von do koppen. Tok tok!
Alle klinkers zijn vervangen door een ‘o’. Zo zijn er natuurlijk nog veel meer andere talen te bedenken.  Wat dacht je van de taal van de koeien, de paarden, of de mieren? Hoe klinkt de taal van de honden? Vraag de kinderen in tweetallen om een spreektaal te verzinnen, zoals de taal van de kippen. Zijn er nog andere manieren om een geheime spreektaal te bedenken? En zouden de dieren ook echt hun eigen taal hebben, waarin ze net als wij met elkaar praten?

Geheime tekens

Het alfabet bestaat uit 26 tekens die voor de meesten van ons, boven de zes jaar althans, niet geheim zijn. Voor jonge kinderen en voor mensen die veel moeite hebben met lezen en schrijven zijn ze dat natuurlijk wel. Dat is ook het mysterieuze aan taal. Op school wijden we elkaar in in het geheim van het alfabet, op zichzelf betekenen die kriebels niets. Sterker nog, je kunt zelf allerlei tekens bedenken en ze een alfabet noemen. Om ermee te kunnen communiceren moet je dan wel iemand uitleggen hoe het zit. Je beste vriend bijvoorbeeld.

Een eigen taal van geheime tekens maken is een leerzame opdracht waar je diverse leerdoelen aan kunt verbinden. De kinderen denken na over de betekenis van taal, over semiotiek: de manier waar betekenis en betekenisdragers met elkaar verbonden zijn.
Het zelf bedenken van tekens vereist creativiteit. maar doet ook een beroep op logisch, wiskundig denken: hoeveel variaties zijn er mogelijk bij een combinatie van vormen?

Maak je bij je geheimtaal een draaischijf, dan komt daar ook nog meetkunde aan te pas. De draaischijf bestaat uit twee kartonnen cirkels van verschillende grootte, die met een splitpen op elkaar zitten. Op de binnenste cirkel staan de letters van het alfabet en voor het gemak twee extra tekens zoals ! en ?.  Op de buitenste ring komen 28 geheime symbolen. Bij elke geheime boodschap geef je weer welk symbool bij de A. hoort. De ontvanger draait de schijf in de juiste positie en vervolgens is de  boodschap te ontcijferen aan de hand van de schrijf. Zo kun je steeds variëren en is de code lastig te kraken.

Gebarentaal

In de brugklas hadden mijn vriendin en ik een gebarentaal bedacht, die we na enig oefenen razendsnel konden toepassen. Elk gebaar hoorde bij een letter van het alfabet. Vraag je kinderen samen een gebarentaal te bedenken, dan doe je een beroep op zelfstandigheid, nauwkeurige communicatie en het maken van goede afspraken. De kinderen hebben een creatieve oplossing nodig het vastleggen en onthouden van wat zij samen hebben bedacht. Alles bij elkaar een uitdagende sociale opdracht, die ongetwijfeld veel plezier oplevert.

Cultuureducatie voor leerlingen in het speciaal onderwijs

Vlak voor de zomervakantie vroeg ik een subsidie aan bij het gemeentebestuur van mijn woonplaats Oud-Beijerland, waar momenteel een subsidieregeling loopt met als doel buitenschoolse cultuureducatie beter toegankelijk te maken voor kinderen en jongeren. Door de deelname van kinderen en jongeren aan cultuur te stimuleren, hoopt de gemeente hun weerbaarheid te vergroten. Kinderen die (net als de mijne) door een speciale onderwijsbehoefte, ontwikkelingsproblematiek of beperking minder toegang hebben tot buitenschoolse activiteiten leken me een uitgelezen doelgroep om deze subsidie voor aan te vragen.

Motivatie

Leerlingen in het speciaal (basis)onderwijs vormen een kwetsbare groep in vrijetijdsbesteding, sociale activiteiten en talentontwikkeling. Het zijn leerlingen met leer- en gedragsproblematiek en ontwikkelingsstoornissen, die dagelijks ervaren dat zij extra moeite moeten doen om mee te komen met het ‘gewone leven’. Voordat de leerlingen in het speciaal basisonderwijs terechtkomen, zijn zij er in het regulier onderwijs mee geconfronteerd dat zij niet in de pas lopen met het niveau van de leerstof, de organisatie van het onderwijs, of sociale verwachtingen. Het is eenvoudig je voor te stellen wat dit betekent voor het zelfbeeld en het zelfvertrouwen van deze kinderen. Het versterken van de weerbaarheid van deze kinderen is buitengewoon belangrijk.

Leerlingen in het s(b)o hebben doorgaans sowieso moeite om invulling te geven aan hun buitenschoolse vrije tijd en om passende activiteiten te vinden om hun talenten op het gebied van sport en cultuur te ontplooien. Voor een deel van de ouders geldt bovendien dat het voor henzelf een opgave is hun kinderen daarin te begeleiden. Een aanbod van buitenschoolse cultuureducatie op maat, in het eigen schoolgebouw, zou deze leerlingen een opstapje kunnen bieden om hun interesses en talenten te ontdekken. In een veilige omgeving kan er vertrouwen ontstaan in de eigen vaardigheden en talenten. De lessen kunnen verbindingen leggen tussen leerlingen, aanbieders en ouders, waardoor er wellicht voor deze leerlingen een vervolg mogelijk in het reguliere aanbod cultuureducatie.

In bredere context

De subsidieaanvraag was ingegeven door mijn ervaringen en inzichten als aanbieder in de cultuureducatie, maar vooral ook als ouder. Een persoonlijke initiatief. Maar toen iemand mij onlangs wees op het boek ‘Fluisterzacht en haarzuiver’ van Dirk Monsma werd me duidelijk dat er een bredere context is en dat cultuureducatie voor kinderen met een speciale onderwijsbehoefte een actueel aandachtspunt is.

Voor dit boek bezocht Monsma scholen die een voortrekkersrol vervullen in cultuuronderwijs aan kinderen met een speciale onderwijsbehoefte. Hij laat ouders, leerlingen, leerkrachten en onderzoekers aan het woord over hun positieve visie op cultuuronderwijs en de bijdrage die dat levert aan de (talent)ontwikkeling van kinderen en aan hun leervermogen. Toch is de participatie beperkt- binnen school, maar met name daarbuiten. In een artikel op de website van het Landelijk Kennisinstituut Cultuureducatie Amateurkunst (LKCA) licht Monsma toe waar dat aan ligt. Zo is er bijvoorbeeld vanuit het gezin van het kind een afstand tot kunst en cultuur, zowel financieel en sociaal-cultureel als in praktische zin. De kinderen komen laat thuis, zijn moe en voelen zich te beperkt om deel te nemen aan het reguliere aanbod. Het aanbod laat in die zin te wensen over: er is onvoldoende expertise of er zijn onvoldoende middelen voor aanpassing. In de scholen gaat de aandacht vooral uit naar het leren, naar het wegwerken van achterstanden en het sociaal-emotioneel begeleiden van de leerlingen. Het draagvlak voor cultuuronderwijs is beperkt.

Monsma pleit voor inspanningen van gemeenten, scholen, ZZP-kunstdocenten, cultuur-, zorg- en welzijnsinstellingen om tot een aangepaste culturele infrastructuur te komen: met extra begeleiding, specifieke groepen in een veilige omgeving, huisbezoeken, bijscholing voor vakdocenten en intermediairs. “Wie pakt de handschoen op?”.

Eerste stap

In Oud-Beijerland is de eerste stap gezet. Al snel kreeg ik te horen van de gemeente dat mijn subsidieaanvraag gehonoreerd werd, en ook de plaatselijke s(b)o-scholen waren enthousiast om mee te werken. Inmiddels heb ik vakdocenten met ervaring en affiniteit met de doelgroep benaderd om invulling te geven aan het programma, de ouders op de scholen geïnformeerd en een interview voor de lokale Omroep Hoeksche Waard gegeven.  Het project lijkt in een behoefte te voorzien. Nu natuurlijk nog ervaren of het wordt wat we ervan verwachten. Wordt vervolgd!

 

Kinderboekenweek 2018

Filosoferen tijdens de Kinderboekenweek

Kom erbij! luidt het thema van de Kinderboekenweek 2018. Dat geldt zeker voor de filosofische dialoog. Want filosoferen doe je het beste samen. Vanuit FILOSOFEREN OP SCHOOL geef ik jaarlijks een inspiratieworkshop voor scholen en bibliotheken rondom het thema van de Kinderboekenweek. Dit jaar is dat Vriendschap en daar vallen gelukkig weer heel diverse invalshoeken bij de bedenken, zoals trouw, loyaliteit, ontmoeten, zelfkennis, delen, liefde, ruzie, afscheid, talent en groei.

Ik heb vanmorgen zo’n 30 boeken uitgepakt om te lezen ter voorbereiding op de Kinderboekenweek: kerntitels van CPNB, recente en klassieke aanvullingen daarop, prentenboeken en gedichten. Bij deze boeken maak ik gespreksmateriaal dat beschikbaar zal zijn in de database op de website.

Eerst even tekenen…

Een deel van stapel boeken heb ik eerst gebruikt om na te tekenen. Afgelopen vrijdag volgde ik namelijk de fijne en leerzame illustratieworkshop ‘Show en tell’ van Sabine Wisman. Dan kun je op maandagmorgen wel direct met je neus in de boeken duiken, maar liever eerst even het geleerde in praktijk gebracht.

 

Lesbrief Erasmus Experience

Ik was druk in deze eerste maanden van het nieuwe jaar. Met fijne opdrachten waarvan ik graag de resultaten laat zien. Ten derde: een lesbrief voor de Erasmus Experience.

Voor de Erasmus Experience in de Centrale Bibliotheek Rotterdam maakte ik eerder al het educatieprogramma Filosoferen met Erasmus.
Ook was ik betrokken bij de opening in september 2016 door
Koning Willem-Alexander, in een project met OBS Het Landje.
Hoe dat was lees je in mijn eerste blogs.

De Erasmus Experience nodigt de bezoeker uit om naar de wereld te kijken zoals Erasmus dat deed en (inter)actief kennis te maken met zijn gedachtegoed – door met Erasmus in dialoog te gaan, zelf na te denken en een mening te vormen over de onderwerpen die hem bezig hielden.

Een bezoek aan de Erasmus Experience is meer dan een tentoonstellingsbezoek. Het vraagt van de leerlingen denk- en dialoogvaardigheden. Prettig dus als de bezoekende leerkrachten en leerlingen daarop een goede voorbereiding hebben in de klas. Zodat ze nog beter kunnen ervaren wat de kritische dialoog en meningsvorming inhoudt. Daarom is er nu een lesbrief ontwikkeld die de groepen een korte en krachtige start geeft.

Behalve particuliere bezoekers en gezelschappen hebben inmiddels ruim 100 schoolklassen de experience bezocht. Die mijlpaal werd uiteraard gevierd.

Ook een bezoek brengen aan de Erasmus Experience? Kijk op Erasmushoudtjescherp voor bezoekersinformatie. Scholen vinden hier informatie over het educatieaanbod.

 

 

 

 

 

 

 

Een logo voor Uitgeverij Timon

Ik was druk in deze eerste maanden van het nieuwe jaar. Met fijne opdrachten waarvan ik deze week een paar resultaten laat zien. Ten tweede: een logo voor Uitgeverij Timon.

Annelies Wiersma geeft sinds 2007 via haar uitgeverij ACT on Virtues boeken en kaartensets uit rondom de deugden uit het deugdenproject van Linda Kavelin-Popov. Voor alle andere leuke en interessante boeken die ze buiten dit onderwerp wil uitgeven startte ze onlangs Uitgeverij Timon:  voor auteurs die samen met een professionele uitgever zelf hun boek willen uitgeven.

Annelies vroeg me om een logo te ontwerpen voor Uitgeverij Timon, waarvan de naam geïnspireerd is op de eigenzinnige stokstaart Timon uit de Disneyfilm ‘The Lion King’: “Ah, you are an outcast! That’s great, so are we!”

En dit is ‘m geworden:

 

LOB-spel

Ik was druk in deze eerste maanden van het nieuwe jaar. Met fijne opdrachten waarvan ik deze week een paar resultaten laat zien. Ten eerste: Het LOB-spel.

In opdracht van Rotterdams Vakcollege De Hef maakte ik vorig jaar het LOB-spel. LOB staat voor loopbaanoriëntatie en -begeleiding: leerlingen op de middelbare school krijgen informatie en begeleiding voor hun verdere loopbaan. De Hef is een echte vakschool en leidt haar leerlingen op tot de vakmannen en vakvrouwen van de toekomst. Dankzij het spel kreeg ik zicht op alle mooie beroepen die dat betreft.

Het spel is in opdracht van NPRZ (Nationaal Programma Rotterdam Zuid) in het kader van het project Bridge dit jaar opnieuw uitgebracht, zodat nog meer scholen, leerlingen en ouders er gebruik van kunnen maken. Ik was opnieuw betrokken bij de aanpassingen voor deze herdruk.

De leerlingen kunnen uit 140 beroepen hun voorkeur(en) selecteren en lezen op de achterkant van de kaart binnen welk werkveld het beroep valt en welke kwaliteiten erbij horen.

          

Behalve beroepenkaarten zijn er kwaliteitenkaarten, waarover de leerling met zijn of haar ouders of mentor in gesprek kan gaan. Welke kwaliteiten heb je? Ben je invoelend, gedisciplineerd, fantasierijk? En hoe verhouden die kwaliteiten zich tot de gekozen beroepen?

          

Beroepskeuze heeft niet alleen met voorkeuren en kwaliteiten te maken, maar ook met drijfveren. Wat motiveert je bij het werk? Waar voel je je goed bij? Wil je aanzien, invloed, zelfstandigheid of structuur?